AzEnRu
  • İNSTİTUT HAQQINDA
    • Ümumi məlumat
    • Rəhbərlik
    • Struktur
    • İctimai təşkilatlar
    • Alimlər
  • XƏBƏRLƏR
    • Bütün xəbərlər
    • Mühüm xəbərlər
    • Tədbirlər
    • Elanlar
    • Xarici əlaqələr və Əməkdaşlıq
    • Nəşr fəaliyyəti
    • Maraqlı məlumatlar
  • ELMİ FƏALİYYƏT
    • Elmi istiqamətlər
    • Elmi nəticələr
    • Elmi şuranın tərkibi
    • Elmi şuranın iclasları
    • İllik hesabat
  • ELMMETRİYA
  • DİSSERTASİYA ŞURASI
    • Doktorantura
    • Dissertasiya şurasının tərkibi
    • Dissertasiya şurasının iclasları
    • Qayda və təlimat
    • Dissertasiyaların avtoreferatları
  • İNNOVASİYA FƏALİYYƏTİ
    • Potensial tətbiqi layihələr
    • Yaradılan cihazlar
    • Tətbiq işləri
    • Patentlər
    • Qrantlar
  • NƏŞRLƏR
    • AMEA-nın Xəbərləri
    • Dəsrlik və Monoqrafiyalar
  • ƏLAQƏ
ANA SƏHİFƏ →XƏBƏRLƏR
+A -A

Astronomlar kosmosda qəribə dairəvi obyektləri kəşf ediblər

06.03.2025 / Maraqlı məlumatlar
Radioastronomlar adi gözlə görünməsi mümkün olmayan obyektləri müşahidə edə bilirlər, çünki radioteleskoplar işıq deyil, radiodalğaları qeydə alırlar. Bu texnologiyadan istifadə edərək ASKAP radioteleskopu kosmosda çoxlu qəribə dairəvi obyektlər aşkar edib, bəziləri isə indiyə qədər heç vaxt müşahidə olunmayıb. Alimlər bu radio mənbələri "Kainatın ruhları" adlandırırlar, çünki onlar çox zəifdir və hər biri unikal fiziki xüsusiyyətlərə malikdir. Astronomlar nəyi kəşf ediblər? ASKAP teleskopu Kyklos adlı sirli halqanı və WR16 obyektini aşkar edib. Hər iki obyekt Volf-Rayet ulduzları kimi nadir və qeyri-adi kosmik cisimlərin ətrafını göstərir.
Volf-Rayet ulduzları böyük kütləyə malik olan və nüvə yanacağı tükəndikdən sonra qeyri-sabit hala gələn ulduzlardır. Onlar şişir, titrəyir və kütlə itirərək xarici qatlarını kosmosa atırlar. Bu proses nəticəsində ulduzların ətrafında halqa formalı strukturlar əmələ gəlir, ASKAP-ın qeydə aldığı obyektlər də məhz bu fenomenlə əlaqələndirilir. Stingray 1, Perun, Ancora və Unicycle - bunlar supernova partlayışlarının qalıqlarıdır və halqa şəkilli strukturlar kimi formalaşıblar. Ulduzlar nüvə sintezi üçün yanacaqlarını tükəndirdikdə, öz çəkilərinin təsiri altında sıxılmağa başlayırlar. Bu proses nəhəng partlayışa - supernovaya səbəb olur.
Partlayış dalğası ölmüş ulduzun materialından supernova qalığını formalaşdırır. Daha bir supernova qalığı olan Teleios isə demək olar ki, ideal dairəvi formaya malikdir. Bu unikal obyekt əvvəllər heç vaxt astronomlar tərəfindən müşahidə edilməmişdi. Bundan əlavə, alimlər Diprotodon adlı supernova qalığını aşkar ediblər, bu obyekt indiyə qədər kəşf edilmiş ən böyük qalıqlardan biri hesab olunur. Lagotis - ASKAP radioteleskopunun yeni məlumatları sayəsində əvvəllər aşkarlanmış obyektlərin necə yenidən təsnif edilə biləcəyini göstərən başqa bir obyektdir. Bundan əvvəl VdB-80 əks olunan dumanlığı Süd Yolu qalaktikasının diskində müşahidə olunmuşdu.
Bizim gördüyümüz işıq yaxınlıqdakı ulduzlar tərəfindən yayılmış və daha sonra qaz və toz buludları tərəfindən əks olunmuşdur. Lakin ASKAP-ın yeni müşahidələri astronomlara bu strukturla əlaqəli ionlaşmış hidrogen buludunu aşkar etməyə imkan verib. Ulduz enerjisi bu qaz kütləsinə təsir edərək onun elektronlarını itirməsinə səbəb olub. ASKAP Süd Yolu qalaktikasının hüdudlarından kənardakı obyektləri də görə bilir. Məsələn, "radiohalqa qalaktikaları". Astronomlar bu qalaktikalara görünən işıqla baxdıqda sadə disk formasında görünürlər. Lakin radiodalğa diapazonunda müşahidə ediləndə onların ətrafında böyük halqalar olduğu aşkar edilir. Bundan əlavə, astronomlar yalnız radiodalğalarda görünən və mənşəyi hələ də bilinməyən "sirli radiohalqalar" adlı yeni obyektlər sinfini müşahidə ediblər.
technote.az
Tweet
ELANLAR
  • 08.04.2026
    23–25 iyun 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində “Müasir Riyaziyyat, Mexanika və Onların Tətbiqlərinin Problemləri” (MPMMA 2026) mövzusunda Beynəlxalq konfransı keçiriləcək
  • 08.04.2026
    Riyaziyyat İnstitutunda dezinfeksiya işləri aparılacaq
  • 07.04.2026
    9-12 sentyabr 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində “Riyaziyyat və Mexanikanın Müasir Problemləri” mövzusunda 13-cü Beynəlxalq Konfransı keçiriləcək
  • 06.04.2026
    Riyaziyyat İnstitutunun növbəti Ümuminstitut seminarı keçiriləcək
Akademik Telman Əliyev
www.telmanaliev.az
HORIZON EUROPE
AR Elm və Təhsil Nazirliyi
İdarəetmə Sistemləri İnstitutu
Avropa İttifaqının
HORIZON EUROPE proqramının
Rəqəmsal, Sənaye və Kosmos istiqaməti üzrə dayaq nöqtəsidir
DÖVRİ NƏŞR
  • İNSTİTUT HAQQINDA
    • Ümumi məlumat
    • Rəhbərlik
    • İctimai təşkilatlar
    • Struktur
  • ELMİ FƏALİYYƏT
    • Elmi istiqamətlər
    • Elmi nəticələr
    • Doktorantura
    • Magistratura
  • İNNOVASİYA FƏALİYYƏTİ
    • Potensial tətbiqi layihələr
    • Tətbiq işləri
    • Patentlər
    • Qrantlar
  • XƏBƏRLƏR
    • Konfranslar, İclaslar
    • Mühüm xəbərlər
  • FAYDALI KEÇİDLƏR
    • Elanlar
    • Yeni nəşrlər
    • Linklər
Copyright © 2010-2025 İdarəetmə Sistemləri İnstitutu
Saytın xəritəsi