Təcrübi beyin implantı fikirləri sürətli şəkildə nitqə çevirə bilir
03.04.2025 / Maraqlı məlumatlar
Danışmaq qabiliyyətini itirmiş pasientlər, əgər düşünülmüş sözlərin səsli nitqə çevrilməsi üzrə yeni texnologiya kliniki istifadəyə qədər çatdırılarsa, yenidən aktiv nitqi ünsiyyətə qayıda bilərlər. Yeni implant və düşüncə ilə deyilən sözlərin nitqə çevrilməsi üsulu ilə aparılmış təcrübələr ümidverici nəticələr göstərib - bu texnologiya 20 il əvvəl danışmaq qabiliyyətini itirmiş bir pasientə səsini faktiki olaraq qaytara bilib. Yeni implant və beynin nitq mərkəzlərinin aktivliyini tanımaq üçün neyron şəbəkənin öyrədilməsi texnologiyası Kaliforniya Universitetinin Berkli və San-Fransisko (UCSF) kampuslarından olan alimlər tərəfindən hazırlanıb. Platformanın əsas xüsusiyyəti hər 80 millisaniyədə beyin aktivliyini skan etməsidir.
Təklif olunan üsul, bu tip texnologiyalara xas olan narahatedici gecikməni aradan qaldırır. Sistem adətən əvvəlcə beynin aktivliyini tanıyır, sonra isə öyrədilən modeli işə salaraq (adətən) böyük bir mətn fraqmentini analiz edir və yalnız bundan sonra düşüncə ilə deyilmiş nitqi səsləndirir. Bu halda canlı ünsiyyət çətinləşir, çünki danışıq daim fasilələrlə kəsilir. Kaliforniyalı alimlər isə implanta sahib pasientin sözləri düşüncə ilə dediyi anda nitqin dərhal səsləndirilməsinə imkan verən bir həll təklif ediblər. Həmçinin yeni tədqiqatda alimlər modelin öyrədilməsi mərhələsində pasientin səsləri və sözləri tələffüz etməsinə ehtiyacı aradan qaldırıblar. Nitq qabiliyyətini itirmiş hər kəs bunu bacarmadığından, bu mərhələnin çıxarılması texnologiyanın potensial istifadəçilərinin sayını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Təcrübə 47 yaşlı bir pasientlə aparılıb - o, 30 yaşında xəstəlik səbəbilə danışmaq qabiliyyətini itirib. Neyron şəbəkənin öyrədilməsi prosesində o, təxminən 1000 sözlük lüğətdən ibarət 100 unikal cümləni düşüncə ilə tələffüz edib. Əlavə olaraq, daha kiçik söz toplusundan ibarət olan 50 ifadəyə əsaslanan köməkçi ünsiyyət sxemindən də istifadə olunub. Əvvəlki üsullardan fərqli olaraq, bu yeni prosesdə iştirakçı sözləri səslə tələffüz etməyə çalışmayıb - o, sadəcə cümlələri öz-özünə, düşüncə ilə deyib. Sistem hər iki ünsiyyət formasını uğurla deşifrə edib və dəqiqəyə düşən nitqə çevrilmiş sözlərin orta sayı əvvəlki metodlarla müqayisədə demək olar ki, iki dəfə çox olub.
Proqnozlaşdırma üsulu tətbiq edildikdə isə düşüncələr nitqə alternativ üsullarla müqayisədə 8 dəfə daha sürətli çevrilib. Daha təbii səslənməni təmin etmək üçün pasientin keçmişdə yazılmış səs qeydlərindən istifadə edilib ki, bu da ona demək olar ki, öz səsi ilə danışmağa imkan verib. Daha da maraqlısı odur ki, düşüncələrin tanınması prosesi limitsiz rejimdə - vaxt məhdudiyyəti olmadan işə salındıqda, sistem interfeys tərəfindən öyrədilməmiş beyin aktivliyini belə sözlərə çevirə bilib. Müəlliflər qeyd edirlər ki, bu metod hələ də üzərində işlənilməyə ehtiyac duyur və yalnız bundan sonra onun klinik istifadə üçün uyğun hesab olunması mümkün olacaq.
