AzEnRu
  • İNSTİTUT HAQQINDA
    • Ümumi məlumat
    • Rəhbərlik
    • Struktur
    • İctimai təşkilatlar
    • Alimlər
  • XƏBƏRLƏR
    • Bütün xəbərlər
    • Mühüm xəbərlər
    • Tədbirlər
    • Elanlar
    • Xarici əlaqələr və Əməkdaşlıq
    • Nəşr fəaliyyəti
    • Maraqlı məlumatlar
  • ELMİ FƏALİYYƏT
    • Elmi istiqamətlər
    • Elmi nəticələr
    • Elmi şuranın tərkibi
    • Elmi şuranın iclasları
    • İllik hesabat
  • ELMMETRİYA
  • DİSSERTASİYA ŞURASI
    • Doktorantura
    • Dissertasiya şurasının tərkibi
    • Dissertasiya şurasının iclasları
    • Qayda və təlimat
    • Dissertasiyaların avtoreferatları
  • İNNOVASİYA FƏALİYYƏTİ
    • Potensial tətbiqi layihələr
    • Yaradılan cihazlar
    • Tətbiq işləri
    • Patentlər
    • Qrantlar
  • NƏŞRLƏR
    • AMEA-nın Xəbərləri
    • Dəsrlik və Monoqrafiyalar
  • ƏLAQƏ
ANA SƏHİFƏ →XƏBƏRLƏR
+A -A

Potensial yadplanetli həyat növünün yeni axtarış üsulu təklif edilib

15.04.2025 / Maraqlı məlumatlar
 Potensial yadplanetli həyat növü Yer üzündəki həyatdan xeyli fərqli ola bilər. Lakin yaşamağa uyğun planetlərin kəşfi və Yer üzündə ekstremal şəraitdə mövcud olan canlıların tapılması göstərir ki, həyat kainatda geniş yayılmış ola bilər və biz tək deyilik. Alimlər konkret yadplanetli formalarını deyil, müəyyən ekosistemləri axtarmağı təklif edirlər. Alimlər digər planetlərdə mövcud ola biləcək yadplanetli həyatın axtarışlarını davam etdirəcəklər ki, kainatda tək olub-olmadığımızı müəyyənləşdirsinlər. Onlar planetlərin atmosferlərində biosiqnallar axtarır, Günəş sistemində potensial yaşamağa uyğun dünyaları tədqiq edir və ağıllı yadplanetlilərin mövcudluğuna işarə edə biləcək süni siqnallar axtarırlar.
Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, yadplanetli canlılar Yer üzündəki karbon əsaslı sistemlərdən tamamilə fərqli biokimyəvi quruluşa sahib ola bilərlər. Hələ ki, yadplanetli həyat növü kəşf edilməyib, lakin yaşamağa uyğun potensial planetlərin və Yer üzündə ən sərt şəraitdə belə inkişaf edə bilən ekstremofil adlanan orqanizmlərin tapılması, həyatın kainatda geniş yayılmış ola biləcəyini göstərir. Əgər digər planetlərdəki həyat Yer üzündəki həyatdan bu qədər fərqli ola bilərsə, hansı həyat əlamətlərini axtarmağın lazım olduğunu müəyyənləşdirmək çətin olacaq. Tədqiqatın müəllifləri konkret həyat formalarına deyil, ekosistemlərə fokuslanmağı təklif edirlər. Orqanizmlərin resurslar uğrunda necə rəqabət apardıqlarını və ekoloji baxımdan necə qarşılıqlı əlaqədə olduqlarını modelləşdirməklə universal biosiqnalları müəyyən etmək mümkün ola bilər.
Həyatın universal xüsusiyyəti kimi qəbul edilən əsas aspektlərdən biri enerji istehlakı və onun çevrilməsidir. Əvvəllər alimlər həyatı kimyəvi disbalans və ya enerji axınlarının sxemləri vasitəsilə müəyyən etməyi təklif edirdilər, lakin bioloji prosesləri qeyri-bioloji proseslərdən ayırmaq üçün konkret meyarlar yox idi. Alimlər enerji baxışını mühüm bir müşahidə ilə birləşdiriblər. Həyat formaları demək olar ki, heç vaxt təcrid olunmuş şəkildə mövcud olmur, əksinə ekoloji qarşılıqlı əlaqələrə malik rəqabətli ekosistemlərdə inkişaf edirlər. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, ekosistemlərin formalaşması həyat üçün təkamül qədər fundamental bir xüsusiyyətdir.
     
Lakin bu universal həyat əlamətlərini axtarmağın müəyyən çətinlikləri var. Enerjidən istifadə bütün həyat formaları üçün ümumi olsa da, müasir texnologiyalarla bioloji və qeyri-bioloji prosesləri ayırd etmək hələ də çətin vəzifə olaraq qalır. Buna görə də alimlər yeni bir yanaşma təklif edirlər: Kimyəvi maddələrin enerji tərkibinə əsasən təşkil olunmuş şəkildə məkan üzrə təbəqələnməsini axtarmaq. Bu təbəqələnmə həyatın iki universal xüsusiyyətindən - özünü təkrarlama və növlər arasında rəqabətdən - təbii olaraq meydana gəlir. Bu xüsusiyyətlər birlikdə müəyyən qanunauyğunluqlar yaradır. Yüksək enerjili resurslar daha sürətlə tükənir və müxtəlif orqanizmlər məkan baxımından bir-birindən ayrılır.
 
Ənənəvi biosiqnallardan fərqli olaraq, hansı ki, yerə xas müəyyən metabolik proseslərə bağlıdır, bu qanunauyğunluq istənilən biokimya növündən asılı olmayaraq ekosistemlərdəki rəqabətdən yaranır. Baxmayaraq ki, qeyri-bioloji proseslər də təbəqəli strukturlar yarada bilər, onlar adətən enerji tərkibinə əsasən təşkil olunmur. Lakin əsas məhdudiyyət bu yanaşmanın praktiki tətbiqindədir, çünki belə qanunauyğunluqları müasir texnologiyalar, xüsusilə uzaq məsafədən müşahidə metodları ilə aşkar etmək çətin ola bilər. Uzaq ulduz sistemlərində yerləşən dünyalara səyahət etmək bizim imkanlarımız xaricindədir, buna görə də əsasən uzaq məsafədən müşahidə üsullarına güvənməyə məcburuq.
technote.az
Tweet
ELANLAR
  • 08.04.2026
    23–25 iyun 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində “Müasir Riyaziyyat, Mexanika və Onların Tətbiqlərinin Problemləri” (MPMMA 2026) mövzusunda Beynəlxalq konfransı keçiriləcək
  • 08.04.2026
    Riyaziyyat İnstitutunda dezinfeksiya işləri aparılacaq
  • 07.04.2026
    9-12 sentyabr 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində “Riyaziyyat və Mexanikanın Müasir Problemləri” mövzusunda 13-cü Beynəlxalq Konfransı keçiriləcək
  • 06.04.2026
    Riyaziyyat İnstitutunun növbəti Ümuminstitut seminarı keçiriləcək
Akademik Telman Əliyev
www.telmanaliev.az
HORIZON EUROPE
AR Elm və Təhsil Nazirliyi
İdarəetmə Sistemləri İnstitutu
Avropa İttifaqının
HORIZON EUROPE proqramının
Rəqəmsal, Sənaye və Kosmos istiqaməti üzrə dayaq nöqtəsidir
DÖVRİ NƏŞR
  • İNSTİTUT HAQQINDA
    • Ümumi məlumat
    • Rəhbərlik
    • İctimai təşkilatlar
    • Struktur
  • ELMİ FƏALİYYƏT
    • Elmi istiqamətlər
    • Elmi nəticələr
    • Doktorantura
    • Magistratura
  • İNNOVASİYA FƏALİYYƏTİ
    • Potensial tətbiqi layihələr
    • Tətbiq işləri
    • Patentlər
    • Qrantlar
  • XƏBƏRLƏR
    • Konfranslar, İclaslar
    • Mühüm xəbərlər
  • FAYDALI KEÇİDLƏR
    • Elanlar
    • Yeni nəşrlər
    • Linklər
Copyright © 2010-2025 İdarəetmə Sistemləri İnstitutu
Saytın xəritəsi