Əvvəllər heç kimin görmədiyi yeni rəng kəşf edildi
21.04.2025 / Maraqlı məlumatlar
Kəşf tor qişa hüceyrələrini stimullaşdıran lazer impulslarının gözlərə təsiri ilə bağlı eksperiment zamanı edilib.
"Olo" adlandırılan rəng, gözün fotoreseptorlarını qeyri-ənənəvi şəkildə stimullaşdıran yeni texnikadan istifadə edilməklə yaradılmış, intensiv doymuş yaşılımtıl-mavi kimi təsvir edilir.
Araşdırmaya görə, olo unikal zənginliyə malikdir. Bununla belə, onun rəngi mavi-yaşıl diapazonda qalır. Olo görənlərin fikrincə, bu rəng qeyri-adi vizual hisslərə səbəb olur.
…Eksperiment iştirakçıları bildirirlər ki, bizim prototip sistemimizdəki olo neytral boz fonda baxdıqda görünməmiş doyma ilə mavi-yaşıl görünür, araşdırmaçılar qeyd ediblər.
Araşdırma aparanlar, ən yaxın monoxromatik işıqla müqayisə etmək üçün ağ işıq əlavə edərək olonu tutuşdurmalı olublar. Bu onu göstərir ki, olo standart insan rəng spektrindən kənarda mövcuddur.
… Eksperiment iştirakçıları müvafiq çalarların monoxromatik rəngləri üçün orta qiymət 2,9 ilə müqayisədə olo-nun doyma dərəcəsini ardıcıl olaraq 4-dən 4-ü kimi qiymətləndiriblər.
Qeyd edilir ki, rəng elektromaqnit şüalanmanın müəyyən dalğa uzunluqları insanın tor qişasının konus hüceyrələrini stimullaşdıraraq beyinə siqnallar göndərən zaman bizim yaşadığımız qavrayışdır. Göz almasının arxa səthində üç növ konus fotoreseptorları var: qısa dalğalı (S), orta dalğalı (M) və uzun dalğalı (L). Onların hər biri üst-üstə düşən spektral həssaslığa malikdir.
Bu üst-üstə düşmə səbəbindən işığın hər hansı bir dalğa uzunluğu eyni vaxtda ən azı iki növ lampanı stimullaşdırır, insanların qavrayacağı rənglərin diapazonunu və doymasını məhdudlaşdırır.
Berklidəki Kaliforniya Universitetinin alimləri yeni bir araşdırmada bir konus üzərində fokuslanmış lazer işığını parıldadaraq onu birbaşa stimullaşdırmaq üçün bir üsul inkişaf etdiriblər. Bu sistem Oz adlanır.
Bu, lazer sisteminin yalnız M konus hüceyrələrində aktivliyə səbəb ola bildiyi beş test subyektində istifadə edilib. Nəticədə iştirakçılar "görünməmiş doyma ilə mavi-yaşıl" kimi təsvir edilən bir rəng yaşadıblar. Üstəlik, araşdırmaçılar bu texnikadan minlərlə fərdi flakonları stimullaşdırmaq üçün istifadə edə biliblər, onlara şəkillər və vizuallar yaratmağa imkan veriblər.
Ənənəvi rəng texnologiyaları - məsələn, kompüter ekranları - spektral metamerizm adlanan metoda əsaslanır. Müəyyən rəngləri qavrayışımızı təqlid etmək üçün işığın müxtəlif dalğa uzunluqlarını qarışdırmağı nəzərdə tutur. Spektral metamerizm torlu qişada və beyində konus hüceyrələrinin oxşarlıqlar görməsinə səbəb olur. Strategiya ən azı 1861-ci ildən, Ceyms Klerk Maksvell Kral İnstitutunda qırmızı, yaşıl və mavi şəkilləri üst-üstə qoyub, tam rəngli yaratmaqla tamaşaçıları heyrətləndirdiyi vaxtdan bəri mövcuddur.
Halbuki Oz metodu fərqli bir yanaşma tələb edir. İşığın spektrini tənzimləmək əvəzinə, işığın tor qişada məkan paylanmasını idarə edir. Bu konsepsiya məkan metamerizmi kimi tanınır.
Bu konsepsiya məkan metamerizmi kimi tanınır. Bu üsul, bir monoxromatik işıqdan istifadə edərək, üç "əsas" işıq mənbəyindən istifadə ehtiyacından qaçaraq geniş rəng diapazonu yaratmağa imkan verir.
Yeni araşdırmanı şərh edən ekspertlər qeyd edirlər ki, bir sıra perspektivli praktiki yeniliklərə baxmayaraq, tək konuslu stimullaşdırmanın bəzi aspektləri tamamilə yeni deyil.
…Yalnız M-konusu stimullaşdırıldıqda, müşahidəçilər son dərəcə sıx yaşılımtıl-mavi rəng gördüklərini bildirirlər. Tipik olaraq, bir ulduz kimi retinaya yönəlmiş bir nöqtə mənbəyi optik məhdudiyyətlər səbəbindən bir çox ampulü həyəcanlandırır.
Bunun aradan qaldırılması üçün adaptiv optikadan istifadə olunur, bu üsuldan astronomlar ulduzları müşahidə edərkən istifadə edirlər. Bir konusun stimullaşdırılması əvvəllər məlum idi. Oklend Universitetinin optometriya və görmə elmləri üzrə baş müəllimi, yeni araşdırmada iştirak etməyən doktor Mixail Korobyov açıqlamadasında deyib ki, bu işdə yeni olan odur ki, o, çoxsaylı fərdi lampaları stimullaşdırmaq və təsvir yaratmaq üçün texnikadan istifadə edib.
