AzEnRu
  • İNSTİTUT HAQQINDA
    • Ümumi məlumat
    • Rəhbərlik
    • Struktur
    • İctimai təşkilatlar
    • Alimlər
  • XƏBƏRLƏR
    • Bütün xəbərlər
    • Mühüm xəbərlər
    • Tədbirlər
    • Elanlar
    • Xarici əlaqələr və Əməkdaşlıq
    • Nəşr fəaliyyəti
    • Maraqlı məlumatlar
  • ELMİ FƏALİYYƏT
    • Elmi istiqamətlər
    • Elmi nəticələr
    • Elmi şuranın tərkibi
    • Elmi şuranın iclasları
    • İllik hesabat
  • ELMMETRİYA
  • DİSSERTASİYA ŞURASI
    • Doktorantura
    • Dissertasiya şurasının tərkibi
    • Dissertasiya şurasının iclasları
    • Qayda və təlimat
    • Dissertasiyaların avtoreferatları
  • İNNOVASİYA FƏALİYYƏTİ
    • Potensial tətbiqi layihələr
    • Yaradılan cihazlar
    • Tətbiq işləri
    • Patentlər
    • Qrantlar
  • NƏŞRLƏR
    • AMEA-nın Xəbərləri
    • Dəsrlik və Monoqrafiyalar
  • ƏLAQƏ
ANA SƏHİFƏ →XƏBƏRLƏR
+A -A

İnsan qərarlarını proqnozlaşdıran süni zəka hazırlanıb

07.07.2025 / Maraqlı məlumatlar

Alimlər müxtəlif vəziyyətlərdə - qumar oyunlarından tutmuş məntiqi tapşırıqlara qədər - insanların hansı qərarları verəcəklərini dəqiq proqnozlaşdıra bilən Centaur adlı süni zəka modeli hazırlayıblar. Model 160 psixoloji təcrübənin məlumatları əsasında öyrədilib. Bu təcrübələrdə 60 000 insan 10 milyondan çox seçim edib. Nəticədə Centaur 32 testin 31-də klassik idrak nəzəriyyələrini və digər süni zəka sistemlərini geridə qoyaraq bilikləri ümumiləşdirmək və hətta yeni tapşırıq növləri ilə işləmək qabiliyyətini nümayiş etdirib. Gələcəkdə bu texnologiya psixoloji tədqiqatları sürətləndirəcək və real iştirakçılara olan ehtiyacı azaldacaq. Əksər kompüter modelləri və düşüncə ilə bağlı elmi nəzəriyyələr adətən yalnız bir vəzifəyə yönəlib. Məsələn, Google DeepMind tərəfindən hazırlanmış AlphaGo yalnız Go oyununu oynaya bilir, perspektiv nəzəriyyəsi isə insanların risk və qeyri-müəyyənlik şəraitində necə qərar verdiklərini proqnozlaşdırır.
Uzun müddət alimlər bir çətinliklə üzləşirdilər: mövcud modellər insan davranışının bütün müxtəlifliyini əhatə edə bilmirdi, çünki onlar öz biliklərini fərqli vəziyyətlərdə tətbiq etməyi bacarmırdılar. Bu məhdudiyyətləri aradan qaldırmaq üçün alimlər Centaur adlı modeli yaradıblar. Onlar Meta şirkətinin Llama adlı böyük dil modelini 5 gün ərzində təkmilləşdirərək, “Psych 101” adlı geniş davranış məlumat bazasından istifadə ediblər. Nəticədə Centaur yalnız orta davranış nümunələrini deyil, həm də insanların çox müxtəlif vəziyyətlərdə - qumar oyunlarından tutmuş tapmaca həllinə qədər - göstərdikləri tipik reaksiyaların tam spektrini proqnozlaşdırmağı öyrənib. Testlər zamanı model 32 tapşırıqdan 31-də həm Llama-nı, həm də digər 14 idrak modelini geridə qoyaraq, təlim zamanı istifadə olunmamış iştirakçıların seçimlərini dəqiq şəkildə təxmin edib.
Yeganə istisna cümlə qrammatikasının yoxlanması tapşırığı olub. Centaur həm tanış tapşırıqların dəyişdirilmiş versiyalarının, həm də tamamilə yeni məntiqi düşüncə tapşırıqların öhdəsindən uğurla gəlib. Tədqiqatçıların fikrincə, bu, insan davranışında çoxlu sayda struktur qanunauyğunluqların mövcud olduğunu göstərir. Centaur modelinin müəyyən məhdudiyyətləri var. Məsələn, bu süni zəka modeli tamamilə dil məlumatlarına əsaslanır. O, insanın konkret vəziyyətdə hansı seçimi edəcəyini proqnozlaşdıra bilir, lakin həmin qərarın qəbuluna nə qədər vaxt lazım olacağını müəyyən edə bilmir.
Bundan əlavə, məlumatların böyük hissəsi Qərb ölkələrindən olan, savadlı və sənaye baxımından inkişaf etmiş cəmiyyətlərdən toplanıb. Bu da Centaur-un digər əhali qrupları ilə işləyərkən proqnoz dəqiqliyini məhdudlaşdırır. Layihə müəllifləri yaxın vaxtlarda təlim məlumat bazasını 4 dəfə artırmağı planlaşdırırlar. Açıq istifadədə olan Centaur üçün növbəti mərhələ tədqiqat ictimaiyyəti tərəfindən xarici yoxlamaların aparılması olacaq. Bu süni zəka modelinin yaradıcıları hesab edirlər ki, modelin mövcud versiyası yalnız başlanğıcdır və gələcəkdə daha da təkmilləşdiriləcək. Komanda ümid edir ki, bir gün Centaur idrak elmi üçün dəyərli bir alətə çevriləcək və təcrübi sessiyaların kompüter üzərindən, insanlar olmadan aparılmasına imkan verəcək. Bu xüsusilə o hallarda faydalıdır ki, adi tədqiqatlar uzun çəkir və ya müəyyən psixiatrik xəstəlikləri olan insanlar kimi iştirakçı tapmaq çətindir.
technote.az
Tweet
ELANLAR
  • 11.03.2026
    Riyaziyyat İnstitutunun növbəti Ümuminstitut seminarı keçiriləcək
  • 06.03.2026
    14-15 aprel 2026-cı il tarixlərində Naxçıvan Dövlət Universitetində "Elmi inkişaf: uğurlar və çağırışlar" Doktorantların və Gənc Tədqiqatçıların III Respublika elmi konfransı keçiriləcəkdir.
  • 06.03.2026
    07–08 may 2026-cı il tarixlərində “Magistrantların XV Regional konfransı” keçiriləcək
  • 05.03.2026
    “8 Mart” Beynəlxalq Qadınlar Gününə həsr olunan tədbir keçiriləcək
Akademik Telman Əliyev
www.telmanaliev.az
HORIZON EUROPE
AR Elm və Təhsil Nazirliyi
İdarəetmə Sistemləri İnstitutu
Avropa İttifaqının
HORIZON EUROPE proqramının
Rəqəmsal, Sənaye və Kosmos istiqaməti üzrə dayaq nöqtəsidir
DÖVRİ NƏŞR
  • İNSTİTUT HAQQINDA
    • Ümumi məlumat
    • Rəhbərlik
    • İctimai təşkilatlar
    • Struktur
  • ELMİ FƏALİYYƏT
    • Elmi istiqamətlər
    • Elmi nəticələr
    • Doktorantura
    • Magistratura
  • İNNOVASİYA FƏALİYYƏTİ
    • Potensial tətbiqi layihələr
    • Tətbiq işləri
    • Patentlər
    • Qrantlar
  • XƏBƏRLƏR
    • Konfranslar, İclaslar
    • Mühüm xəbərlər
  • FAYDALI KEÇİDLƏR
    • Elanlar
    • Yeni nəşrlər
    • Linklər
Copyright © 2010-2025 İdarəetmə Sistemləri İnstitutu
Saytın xəritəsi