Beynin bioloji yaşı uzunömürlülüyü müəyyən edir
11.07.2025 / Maraqlı məlumatlar
Stanford Universitetinin alimləri orqanların bioloji yaşını müəyyən etməyə imkan verən yeni üsul hazırlayıblar. Araşdırmaya görə, orqanların, xüsusilə də beynin bioloji yaşı insanın ömür uzunluğu və müxtəlif xəstəliklərə tutulma riski ilə sıx bağlıdır.
Professor Tony Vyss-Coray və komandası tərəfindən aparılan araşdırma “Nature Medicine” jurnalında dərc olunub. Alimlər 40-70 yaş arasında 44 min 498 nəfərin qan nümunələrini analiz edərək 11 orqan sisteminin, beyin, ürək, böyrəklər, qaraciyər, ağciyər, immun sistemi və s. bioloji yaşını təyin edən zülal imzaları hazırlayıblar. Bu zülalların səviyyəsi orqanların sağlamlıq vəziyyəti haqqında məlumat verir.
Məlum olub ki, bəzi insanların müəyyən orqanları xronoloji yaşlarından xeyli daha yaşlı və ya gənc ola bilər. Tədqiqatda iştirak edənlərin üçdə birində ən azı bir orqan normadan 1.5 standart sapma ilə ya daha yaşlı, ya da daha gənc kimi qeydə alınıb.
Araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrindən biri beynin bioloji yaşının ömür uzunluğunun ən güclü göstəricisi olmasıdır. Bioloji olaraq “həddindən artıq yaşlı” beyin Alsheymer xəstəliyi riskini üç dəfə artırır. Digər tərəfdən, “həddindən artıq gənc” beyin bu riski əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Ümumilikdə, yaşlı beyinə sahib olan şəxslərin 15 il ərzində ölüm riski 182 faiz daha yüksək olub. Vyss-Coray bildirir ki, bu üsul gələcəkdə müxtəlif xəstəliklərin proqnozlaşdırılması və qarşısının alınması üçün istifadə oluna bilər. Həddindən artıq yaşlanmış orqanlara erkən müdaxilə edilməklə xəstəliklər başlamadan qarşısı alına bilər. Bu yanaşma, tibbin gələcəyində “xəstəlikdən sonrakı müalicə”dən “xəstəlikdən əvvəlki profilaktika”ya keçidi mümkün edə bilər. Hazırda bu analiz yalnız tədqiqat məqsədləri üçün istifadə olunur. Lakin alimin sözlərinə görə, bu texnologiya yaxın 2-3 il ərzində kommersiya məqsədilə də əlçatan ola bilər. Vyss-Coray, həmçinin “Teal Omics” və “Vero Bioscience” şirkətlərinin həmtəsisçisidir və bu texnologiyanın kommersiyalaşdırılması planları üzərində işləyir.
Tədqiqat ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutları, Süd Yolu Fondu və Stanford Alzheimer Xəstəlikləri Araşdırma Mərkəzi tərəfindən maliyyələşdirilib.
