AzEnRu
  • İNSTİTUT HAQQINDA
    • Ümumi məlumat
    • Rəhbərlik
    • Struktur
    • İctimai təşkilatlar
    • Alimlər
  • XƏBƏRLƏR
    • Bütün xəbərlər
    • Mühüm xəbərlər
    • Tədbirlər
    • Elanlar
    • Xarici əlaqələr və Əməkdaşlıq
    • Nəşr fəaliyyəti
    • Maraqlı məlumatlar
  • ELMİ FƏALİYYƏT
    • Elmi istiqamətlər
    • Elmi nəticələr
    • Elmi şuranın tərkibi
    • Elmi şuranın iclasları
    • İllik hesabat
  • ELMMETRİYA
  • DİSSERTASİYA ŞURASI
    • Doktorantura
    • Dissertasiya şurasının tərkibi
    • Dissertasiya şurasının iclasları
    • Qayda və təlimat
    • Dissertasiyaların avtoreferatları
  • İNNOVASİYA FƏALİYYƏTİ
    • Potensial tətbiqi layihələr
    • Yaradılan cihazlar
    • Tətbiq işləri
    • Patentlər
    • Qrantlar
  • NƏŞRLƏR
    • AMEA-nın Xəbərləri
    • Dəsrlik və Monoqrafiyalar
  • ƏLAQƏ
ANA SƏHİFƏ →XƏBƏRLƏR
+A -A

3D skan və süni intellekt vasitəsilə qədim buddist mətnləri təhlil edilib

19.08.2025 / Maraqlı məlumatlar

Berlində mütəxəssislər Monqolustandan olan buddist məktubları bütövlüyünü pozmadan təhlil ediblər. Bunun üçün onlar 3D rentgen və süni intellektdən istifadə ediblər. Əgər bir əşya toxunmaq üçün çox kövrəkdirsə, bu zaman müasir texnologiyalar köməyə gəlir. Məhz bu yanaşma Almaniyadan olan alimlərə qədim buddist mətnləri açmadan öyrənməyə imkan verib. İpək kisəciklərdə saxlanılan və buddist məbədinin içində yerləşən üç kiçik məktub onilliklər ərzində tədqiqata qapalı qalmışdı. Onların mənşəyi Monqolustanın köçəri ənənələri ilə əlaqələndirilir - belə relikviyalar səyahətlər zamanı insanlara yoldaşlıq edirdi. 1921-ci il Monqol İnqilabından sonra bu cür obyektlərin böyük bir hissəsi yoxa çıxmışdı.
Salamat qalan nadir nüsxələrdən biri Berlin Etnologiya Muzeyində saxlanılır. HelmholtzMərkəzindən olan bir komanda həmin əşyanı 3D rentgen və təcrübi süni intellekt vasitəsilə qeyri-invaziv şəkildə təhlil edib. Məktublar uzunluğu 76 santimetrdən çox olan və təxminən 50 dəfə bükülmüş sıx şəkildə dolanmış lentlərdən ibarət imiş. Kiçik ölçülərinə baxmayaraq, alimlər sanskrit dilində tibet heroqlifləri ilə yazılmış mətni fərqləndirməyi bacarıblar. Oxuna bilən ifadələrdən biri qədim və ən məşhur Tibet buddist mantrası olan «Om mani padme hum» idi. Bu ifadə “Ey, lotus çiçəyi içində parlayan mirvari!” kimi tərcümə olunur. Alimlər vurğulayırlar ki, rentgen tomoqrafiyası metodu effektivdir, lakin çox vaxt tələb edir və hələlik kütləvi istifadəyə hazır deyil.
technote.az
Tweet
ELANLAR
  • 08.04.2026
    23–25 iyun 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində “Müasir Riyaziyyat, Mexanika və Onların Tətbiqlərinin Problemləri” (MPMMA 2026) mövzusunda Beynəlxalq konfransı keçiriləcək
  • 08.04.2026
    Riyaziyyat İnstitutunda dezinfeksiya işləri aparılacaq
  • 07.04.2026
    9-12 sentyabr 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində “Riyaziyyat və Mexanikanın Müasir Problemləri” mövzusunda 13-cü Beynəlxalq Konfransı keçiriləcək
  • 06.04.2026
    Riyaziyyat İnstitutunun növbəti Ümuminstitut seminarı keçiriləcək
Akademik Telman Əliyev
www.telmanaliev.az
HORIZON EUROPE
AR Elm və Təhsil Nazirliyi
İdarəetmə Sistemləri İnstitutu
Avropa İttifaqının
HORIZON EUROPE proqramının
Rəqəmsal, Sənaye və Kosmos istiqaməti üzrə dayaq nöqtəsidir
DÖVRİ NƏŞR
  • İNSTİTUT HAQQINDA
    • Ümumi məlumat
    • Rəhbərlik
    • İctimai təşkilatlar
    • Struktur
  • ELMİ FƏALİYYƏT
    • Elmi istiqamətlər
    • Elmi nəticələr
    • Doktorantura
    • Magistratura
  • İNNOVASİYA FƏALİYYƏTİ
    • Potensial tətbiqi layihələr
    • Tətbiq işləri
    • Patentlər
    • Qrantlar
  • XƏBƏRLƏR
    • Konfranslar, İclaslar
    • Mühüm xəbərlər
  • FAYDALI KEÇİDLƏR
    • Elanlar
    • Yeni nəşrlər
    • Linklər
Copyright © 2010-2025 İdarəetmə Sistemləri İnstitutu
Saytın xəritəsi