“InSight” seysmoqrafının məlumatları Marsda bərk daxili nüvənin mövcudluğunu təsdiqləyib
05.09.2025 / Maraqlı məlumatlar
Çin və ABŞ-dan olan planetoloqlar “InSight” missiyasının Marsda fəaliyyəti zamanı topladığı seysmometr göstəricilərini araşdıraraq Günəş sisteminin dördüncü planetinin maye nüvəsinin daxilində həqiqətən də bərk metal nüvənin gizləndiyinə dair sübutlar aşkarlayıblar.
Alimlərin “Nature” jurnalında dərc olunan məqaləsinə görə, bu kəşf Marsın geoloji təkamülü haqqında mövcud təsəvvürləri əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir.
“Tədqiqat zamanı “InSight” aparatının qeydə aldığı iki fərqli tip seysmik dalğaları təhlil edərkən biz Marsın bərk daxili nüvəyə malik olduğuna dair sübutlar tapdıq. Onun radiusu təxminən 613 km təşkil edir, dalğaların hərəkətində müşahidə olunan dəyişikliklər isə daxili nüvədə yüngül elementlərin böyük miqdarda olduğunu göstərir”, – deyə məqalədə bildirilir.
Çin Elm və Texnologiya Universitetinin professoru Sun Daoyuanın rəhbərliyi ilə amerikalı və çinli planetoloqlar bu nəticəyə gəliblər. Onlar 2018-ci ilin dekabrından 2022-ci ilin dekabrına qədər “InSight” seysmometri ilə toplanmış məlumatları təhlil ediblər. Bu müddət ərzində cihaz minlərlə “mars zəlzələsi” qeydə alıb, onların bir qismi planetin nüvəsindən keçmək və ya onun səthindən əks olunmaq üçün kifayət qədər güclü olub.
Alimlər iki tip seysmik dalğanı analiz ediblər: birincisi, planetin bütün nüvəsindən keçərək onun daxili sərhədindən əks olunur; ikincisi isə bütövlükdə Marsın qalınlığından keçərək geri qayıdır. Hesablamalar göstərib ki, birinci tip dalğalar “InSight” seysmometrinə 50–200 saniyə daha tez çatıb. Bu, Marsın nüvəsinin tamamilə maye olması halında mümkün olmazdı.
Bu fakt Marsda bərk daxili nüvənin olduğunu göstərir. Dalğalar onun vasitəsilə 30% daha sürətlə hərəkət edir. Avropalı geokimyaçılar əvvəllər də Marsda bərk nüvənin ola biləcəyi ehtimalını irəli sürmüşdülər. Onlar dəmir və kükürd birləşməsini aşkar etmişdilər ki, bu da Marsın bərk nüvəsinin əsasını təşkil edə bilər. “InSight” seysmoqrafının məlumatlarının təhlili göstərir ki, Marsın nüvəsinin kütləsinin təqribən 12–16%-i kükürdün payına düşür.
Bu nəzəriyyə Marsda bərk nüvənin mövcudluğunu izah edir. Lakin eyni zamanda planetdə sabit maqnit sahəsinin olmaması nəzəriyyəsi ilə ziddiyyət təşkil edir. Yer kürəsində belə maqnit sahəsinin mövcudluğu məhz daxili bərk nüvə ilə əlaqədardır. Bu fikir həmçinin “InSight” zondunun başqa bir kəşfi ilə – nüvəni əhatə edən və istiliyin çıxmasına mane olan özünəməxsus “silikat təbəqəsi” ilə də çətin uyğunlaşdırılır.
Alimlərin ümidinə görə, nəzəri hesablamalar və Marsa göndəriləcək yeni missiyalar bu ziddiyyətləri aradan qaldırmağa kömək edəcək.
Qeyd edək ki, planetoloqların hazırkı qiymətləndirmələrinə görə, Marsın diametri təxminən 1,65 min km olan maye metal nüvəsi var. “InSight” zondunun son ölçmələri göstərib ki, Marsın nüvəsi Yer nüvəsindən yalnız ölçülərinə görə deyil, həm də quruluş baxımından xeyli fərqlənir. Xüsusilə, Mars nüvəsi maye hissədən mantiyaya istilik ötürülməsinə mane olan sıx silikat qatı ilə əhatə olunub. Bu, Yerin nüvəsi üçün xarakterik deyil.
