ABŞ və Yaponiya alimləri xəyali hissəcik – neytrino haqqında yeni məlumatlar təqdim ediblər
27.10.2025 / Xəbərlər
Neytrinolar hər şeydən keçə bilən, nadir hallarda maddə ilə qarşılıqlı əlaqədə olan kiçik hissəciklərdir. Onlar kainatın ən bol hissəcikləridir və trilyonlarla neytrino fərqimizə belə varmadan hər saniyə bədənimizdən keçir. Ancaq alimlər hələ də onları anlamaqda çətinlik çəkirlər.
AZƏRTAC “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, Yaponiya və ABŞ-da iki böyük neytrino təcrübəsinin nəticələrini birləşdirən yeni bir araşdırma indi bu xəyali hissəciklər haqqında bu günə qədər ən yaxşı məlumatları təqdim edib.
Günəşin nüvəsi və partlayan ulduzları xatırladan məkanlarda düzəldilmiş neytrinolar üç növdə olur və hərəkət edərkən birindən digərinə dəyişə bilir. Bu, elmdə “salınım fenomeni” adlanır. Yeni tədqiqat əsas cavabsız sual olan neytrino növləri arasındakı kütlə fərqinə dair fikir verir.
Neytrinolar elementar hissəciklərdir, onlar kosmosun əsas tikinti bloklarından biridir. Proton və elektron kimi bəzi digər hissəciklərdən fərqli olaraq, neytrinolarda heç bir elektrik yükü yoxdur.
Bəs neytrinoları başa düşmək nə üçün vacibdir? Onlar maddənin mənşəyi və onun kosmosda qarşı tərəfi antimaddə üzərində üstünlük təşkil etməsi, qaranlıq maddənin və qaranlıq enerjinin təbiəti və fövqəlnovaların daxili işi kimi kainat haqqında müəyyən sirləri açmaq üçün açar ola bilər.
“NOvA” təcrübəsi ABŞ Enerji Departamentinin Çikaqo yaxınlığındakı Fermi Milli Sürətləndirici Laboratoriyasındakı mənbəyindən təxminən 810 kilometr məsafədə yerləşən yeraltı neytrino şüasını Minnesota ştatının Eş River şəhərindəki detektora göndərir. T2K təcrübəsində neytrino şüası Yaponiyada dənizkənarı Tokay şəhərindəki mənbədən Kamioka şəhərindəki detektora (Yer qabığından təxminən 295 kilometr) keçir.
Hər iki təcrübə neytrino salınımını araşdırır, lakin fərqli enerjilər, məsafələr və müxtəlif şəkildə dizayn edilmiş detektorlardan istifadə edilir. Təxminən onillik “NOvA” və T2K müşahidələrinin tapıntılarını birləşdirən tədqiqatçılar neytrinoların anlaşılmasında irəliləyişlər əldə ediblər və nəticələr “Nature jurnalında” dərc olunub.
Miçiqan Dövlət Universitetinin fiziki Kendall Mahn bildirib ki, hər iki halda neytrinolar bir-birinə çox uyğundur. Alimlər qeyd ediblər ki, kainatla bağlı fundamental suallara cavab vermək son dərəcə yüksək dəqiqlik və statistik inam tələb edir və böyük neytrino təcrübələrinin daha bir nəsli üfüqdədir.
Artıq davam edən digər səylər arasında Çində JUNO adlı layihə və KM3NeT və “IceCube” kimi kosmosdan gələn neytrinoları çəkən teleskoplar var.
