Astronomlar ulduzları udan nəhəng qara dəliyin davranışını izləyirlər

09.02.2026 / Maraqlı məlumatlar

Astronomlar olduqca qarışıq “qidalanma” vərdişləri nümayiş etdirən, ulduzları udan supernəhəng qara dəliyin davranışını müşahidə edirlər.

AzərTac “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, Nyu-Meksiko və Cənubi Afrikadakı radio teleskoplarından istifadə edən alimlər Süd Yolumuzdan çox kənarda yerləşən bir qalaktikanın mərkəzində yerləşən qara dəliyin çox yaxında olan bir ulduzu parçalayıb udduqdan sonra sürətlə hərəkət edən bir material axını çıxarmağa davam etdiyini müşahidə edirlər.

Onlar bildiriblər ki, sonuncu ulduzdan qalan material qara dəliyin cazibə qüvvələri tərəfindən tərkib qazlarına parçalandıqdan iki il sonra kosmosa atılmağa başlayıb. Həmin reaktiv material artıq altı ildir ki, kosmosa atılır, bu isə əvvəllər müşahidə ediləndən daha uzun müddətdir və kainatda indiyə qədər aşkar edilmiş ən güclü hadisələrdən biri kimi güclənməyə davam edir.

“Bu mənbənin parlaqlığının eksponensial artması indiyədək görünməyib. O, hazırda ilk dəfə kəşf edildiyi vaxtdan təxminən 50 dəfə daha parlaqdır. Bu,, radio dalğalarında bir obyekt üçün inanılmaz dərəcədə parlaqlıq deməkdir və illərdir davam edir, habelə onun dayanması əlaməti yoxdur. Bu, çox qeyri-adi haldır”, - deyə cümə axşamı "Astrophysical Journal"da dərc olunmuş tədqiqatın aparıcı müəllifi, Oreqon Universitetinin astrofiziki İvet Sendes bildirib.

Qara dəliklərin cazibə qüvvəsi o qədər güclüdür ki, hətta işıq belə onlardan qaça bilmir. Bu qara dəlik Yer kürəsindən təxminən 665 milyon işıq ili məsafədə yerləşir. İşıq ili işığın bir ildə qət etdiyi məsafədir (9,5 trilyon km).

Müşahidə olunan qara dəlik Günəşdən təxminən 5 milyon dəfə böyükdür. Bu, onu öz qalaktikamızın mərkəzindəki, kütləsi Günəşdən təxminən 4 milyon dəfə böyük olan superkütləli qara dəliklə müqayisə etməyə imkan verir. Məhv olmuş ulduz isə Günəşdən təxminən cəmi 1 faiz böyük olan qırmızı cırtdan adlanan göy cismi idi. Hadisə üfüqi, qara dəliyin cazibə qüvvəsi ilə çəkilmiş material üçün geri dönmə nöqtəsidir. Bir ulduz qara dəlik tərəfindən parçalandıqda, bu, Yer kürəsindəki okean qabarmalarından məsul olan eyni cazibə dinamikasından qaynaqlandığı üçün qabarma-çəkilmə pozuntusu hadisəsi adlanır.

science.gov.az